Dục vọng trong không khí
Bên Nhật có một số tác giả đại tài về vấn đề này. Truyện của họ có cảnh sex, không nhiều vì không phải truyện porn, nhưng cái cảm giác ham muốn lúc nào cũng hiện hữu trong từng trang truyện. Tôi không chắc sự thèm khát ấy hoàn toàn là về xác thịt. Sâu thẳm bên trong các nhân vật dường như có một khao khát cháy bỏng nào đó mà bao nhiêu đêm mặn nồng trên đời cũng không thỏa mãn được. Và họ cứ mang nỗi khát khao không tên đó, tiếp tục hướng ra bên ngoài tìm kiếm trong vô vọng thứ ánh sáng có thể sưởi ấm tâm hồn mình.
Cảm giác đó đủ nặng để ghì chặt tâm trí tôi, nhưng đồng thời lại nhẹ như chẳng hề tồn tại và mơ hồ như ảo ảnh trong sương khói. Tôi chưa bao giờ xác định được nó đến từ đâu, hay câu chữ nào đã thổi hồn cho nó. Tôi chỉ biết là nó hiện diện trong nhiều thể loại khác nhau, trong đó có cả những thể loại tôi không ngờ tới như kinh dị và tùy bút.
Cảm giác này khác với không khí có phần rùng rợn của văn học Gothic phương Tây. Tuy cả hai đều nhất trí rằng có một thế lực vô hình tồn tại song song với chúng ta, văn phong Gothic khắc họa thế lực ấy theo cách hữu hình hơn, như nó chính là màn sương che giấu mưu đồ quỷ quyệt, trong khi các tác giả Nhật thế kỷ 20 lại kể về nó như tiếng gọi vô thanh nhưng vô cùng mãnh liệt phát ra từ nơi sâu thẳm mỗi người. Họ kể mà như không kể. Hay nói đúng ra, họ không hề nhắc đến nó một lần nào – cái họ làm là dùng cả tác phẩm để cố miêu tả về nó.
Vậy họ có thành công không? Tôi nghĩ là có. Mặc dù hành trình hiện thực hóa khát khao của các nhân vật thường nhuốm màu vô vọng, tôi vẫn cảm nhận được một vẻ đẹp rất đáng ngưỡng mộ từ những câu chuyện như vậy. ‘‘Trong lòng con người ấy là tình cảm thấy mình đang có một giá trị gì hết sức cao cả, vượt lên khỏi thời đại cũng như vị trí xã hội”. Đây là câu Suzuki T. Daisetsu giải thích về wabi trong cuốn Thiền và Văn hóa Nhật Bản, nhưng dùng để nói lên ấn tượng của tôi khi đọc văn học kinh điển Nhật cũng không sai chút nào. Giữa tôi và các nhân vật trong truyện chẳng có điểm gì chung, diễn biến tâm lý của họ tôi cũng không hiểu hết. Vậy mà tôi thấy họ như hình ảnh phản chiếu của chính mình. Suy nghĩ của họ có nét tương đồng với những điều tôi thường hay trăn trở. Còn sự lỳ lợm nhất quyết không thỏa hiệp đến nỗi phải trả giá bằng những kết cục đau lòng cho họ và người xung quanh, đó cũng là đặc điểm tính cách tôi không mấy tự hào ở bản thân mình, song chưa tìm ra cách để sửa đổi. Có một bộ anime đã gọi các tác phẩm như vậy bằng một cái tên rất hay: Văn học Xanh, tức là những tác phẩm có mối liên hệ mạnh mẽ với cuộc sống bất kể thời đại. Đọc những áng văn đó, tôi nhận ra thế gian thật ra đâu thay đổi mấy, rằng từ xưa đến nay, chúng ta luôn được kết nối bởi sự nhạy cảm trong tâm hồn cùng những khát khao ngày đêm âm ỉ.
Một số tác giả và tác phẩm đã truyền cảm hứng cho tôi viết bài này:
- Kawabata Yasunari: tiểu thuyết Xứ Tuyết
- Mishima Yukio: tiểu thuyết Bán Mạng
- Osaka Keikichi: tuyển tập truyện ngắn Bóng Ma Trên Phố Ginza
- Ranpo Edogawa: truyện ngắn Chiếc Ghế Người và tiểu thuyết Đảo Quỷ
- Tanizaki Junichiro: tùy bút mỹ học Ca Ngợi Bóng Âm
- Bộ anime Aoi Bungaku Series (Văn Học Xanh) do studio Madhouse sản xuất
Như bạn cũng thấy, bài viết này không nói đến chuyện xác thịt, ngay cả những tác phẩm truyền cảm hứng cho tôi cũng không phải thuộc hàng gợi dục, đặc biệt là tùy bút mỹ học của Tanizaki Junichiro, thế nhưng tôi vẫn sẽ kiên định với cách đặt tựa bài của mình. Những tác phẩm trên đối với tôi có một điểm chung đó là cho thấy con người không hoàn toàn làm chủ chính mình. Chúng ta luôn bị thôi thúc bởi một cái gì đó rất mãnh liệt sâu tận tâm can, một cái gì đó như là dục vọng. Và như tôi đã nói ở trên, dục vọng này không phải lúc nào cũng là để thỏa mãn thân xác mà trong nhiều trường hợp, cho thấy nhu cầu thật sự của tâm hồn.