In Shambles ❀˖°

Tiêu đề daaà…i!

Kệ sách nhà tôi đầy rẫy những cuốn với tiêu đề ngắn: Lụa, Hố, Xứ Tuyết, Buồng Tắm, Dị Chủng, Thuật Sĩ, Bán Mạng, Jane Eyre, Vòm Rừng, … Chúng đều là những tiêu đề hay! Chỉ một, hai từ thôi cũng đã đủ thể hiện tinh thần của câu chuyện và khiến tôi tò mò.

Nhưng sự dài dòng lại có cái gì đó rất thi vị. Tiếng Chim Hót Trong Bụi Mận Gai, Những Đứa Con Của Gấu Mẹ Vĩ Đại, Chuyện Con Ốc Sên Muốn Biết Tại Sao Nó Chậm Chạp, Ba Gã Cùng Thuyền – Chưa Kể Con Chó, Bay Trên Tổ Chim Cúc Cu, Bóng Ma Trên Phố Ginza, Mười Người Da Đen Nhỏ, The Crab With The Golden Claw, At The Mountain Of Madness, 2000 Leagues Under The Sea, Confession Of A Shopaholic, Aristotle and Dante discover the secrets of the universe.

sách có tựa dài

”Tôi mê những cuốn sách khổng lồ với ngôn từ dài dòng, những cuốn sách tí hon với câu chữ ngắn gọn”, Grant Snider từng bộc bạch như thế trong cuốn sách tranh dí dỏm Trông Sách Đoán Người. Tôi giống anh ấy một nửa. Ngôn từ dài dòng và câu chữ ngắn gọn, về lý trí, tôi trân trọng cả hai như nhau, nhưng về cảm xúc, cán cân đầy chữ có vẻ nặng hơn một tí. Trong lòng tôi, những tựa đề đầy chất thơ ấy có một sức quyến rũ đặc biệt. Nhẹ nhàng và mơ hồ, chúng mơn trớn trí tưởng tượng của tôi. Còn ngữ điệu chúng tạo ra khi đọc lên thành tiếng nghe như âm nhạc du dương rót vào tai vậy.

Ban đầu, tôi không quan tâm đến tiêu đề lắm. Trước khi mua sách, tôi thường tìm hiểu nội dung và nếu được thì đọc thử vài trang để xem lối viết có làm tôi thích thú không. Mãi đến khi cơ duyên dẫn lối tôi vào ngành quảng cáo, và thường xuyên bị sếp rầy vì tội đặt tiêu đề dài dòng, tôi mới bắt đầu nhìn tiêu đề với một ánh mắt khác. Dài và dài dòng là hai chuyện khác nhau. Những tựa sách tôi nêu ở trên đều rất nhiều chữ, nhưng mỗi chữ đều có lý do để tồn tại, không có từ nào dư thừa, không có từ nào có thể cắt gọt mà không làm biến đổi ý nghĩa hoặc cảm xúc của cả câu.

Không chỉ sách, phim ảnh cũng đầy rẫy những trường hợp tiêu đề dài đến mức viết được cả đôi dòng trong sổ. Có hai bộ anime mà theo cảm nhận của tôi có cách đặt tên cho từng tập rất có duyên, rất dài và cũng rất sáng tạo.

Đầu tiên là One Piece. Tựa phim chỉ có hai chữ nhưng tựa mỗi tập chắc phải chục chữ. Chúng thường được tách ra làm hai: Phần trên tiêu đề chính, phần dưới tiêu đề phụ. Cái hay trong cách đặt tựa của One Piece là sự úp úp mở mở. Chúng không bao giờ tiết lộ nhiều hơn mức cần thiết mà chỉ nhả đủ thông tin để người xem tò mò. Một số tiêu đề tôi ấn tượng nhất từ One Piece là:

Nếu chỉ có một câu thay vì hai, những cái tựa này vẫn rất ổn. ”Đồng đội tan biến”, ”Impel Down tầng 5,5”, ”Lời hứa của ba tên nhãi con” – rõ ràng chúng đứng một mình vẫn đủ hay. Nhưng thêm vào một câu, tiêu đề vốn đang trung tính bỗng thấm đẫm cảm xúc của người kể chuyện. Đó là niềm vui khi cục diện tưởng như bế tắc, Usopp dõng dạc đứng lên gánh vác. Đó là niềm cảm động khi một người lênh đênh trên biển một mình suốt nửa thế kỷ cuối cùng cũng gặp được người cần gặp. Đây là cách đặt tựa của người đã biết trước chuyện sẽ xảy ra, nhưng họ không chọn nói thẳng mà lại gói ghém ý đồ của mình vào các lớp ẩn ý, để khán giả xem tới đâu, từng lớp từng lớp sẽ tách ra tới đó. Trước mỗi tập, tôi chỉ xem nhan đề như một thông báo có tính khơi gợi trí tò mò. Nhưng khi tập phim kết thúc, tôi nhìn lại và xuýt xoa thán phục. Một số tựa thậm chí còn trở nên hay hơn khi tôi xem thêm những arc kế và thấy rõ sự nhất quán của câu chuyện.

Tiếp đến là Gintama. Đây là bộ phim không giống ai và cách đặt tên từng tập cũng vậy. Nếu chưa xem tập phim đó, bạn sẽ chẳng đời nào đoán được nó nói về cái gì căn cứ vào tựa đề.

Mặc dù có cách kể chuyện tưng tửng nhưng Gintama không phải là phim bạn nên tắt não đi và xem. Trong phim đầy rẫy những câu nói, hành động chọc cười nhưng thật ra là để mỉa mai, châm biếm ai đó, hoặc cái gì đó. Và những tiêu đề quái dị ấy như một dạng mật mã: được gửi tới người xem từ đầu phim, nhưng phải xem hết tập thì mới giải được.

Trong lĩnh vực âm nhạc, các nhạc sĩ cũng tỏ ra không hề kém cạnh gì trong bộ môn đặt nhan đề dài.

Dài, ấn tượng và phù hợp với nội dung – mỗi lần bắt gặp những tiêu đề như thế tôi lại bất giác thấy vui. Ở chúng toát ra một thái độ thách thức. Trong thời buổi mà mọi thứ đều phải nhanh, gọn, lẹ, mọi sản phẩm từ hữu hình đến vô hình luôn chực chờ để chìu chuộng khách hàng hết mực, thì những tựa đề này đi ngược lại số đông. Chúng đòi hỏi người ta dành nhiều thời gian hơn cho việc đọc hiểu, chúng khiến chúng ta tò mò để rồi tự mình đi tìm tòi khám phá, chúng tạo cơ hội để ta phân tích và cảm nhận cuộc sống quanh mình.

Thật ra ngắn hay dài, miễn là phù hợp với câu chuyện thì đó là một cái tựa hay. Tôi cũng không lựa phim để coi, sách để đọc, nhạc để nghe dựa trên số chữ trong tựa đề. Nội dung bên trong và cách kể chuyện mới thật sự là cái cuốn hút. Nhưng sau khi trải nghiệm kha khá tác phẩm, và chính bản thân cũng chật vật trong việc đặt tiêu đề, tôi mới thấu rõ tính nghệ thuật của hoạt động ấy. Sách có tiêu đề dài rất nhiều, đặc biệt là mảng self-help. Anime isekai cũng tràn ngập mấy bộ có cái tựa như cả một đoạn văn bản tóm tắt phim. Chẳng biết vì đâu những format đó trở thành tiêu chuẩn chung, rồi thì cả thị trường đâu đâu cũng thấy sách, phim có tựa siêu dài và na ná nhau như thế. Tôi thích tiêu đề dài, nhưng là cái dài ẩn chứa tinh thần của tác phẩm, chứ không phải dài vì lôi hết ý chính trong ruột ra.

Dạo trước tôi có xem một clip châm biếm cách đặt tựa bất cần của tác giả Mark Manson, là tác giả của cuốn sách self-help nổi tiếng một thời Nghệ Thuật Tinh Tế Của Việc Đếch Quan Tâm (The Subtle Art of Not Giving A F*ck). Trong clip, anh chàng creator giả vờ mình là tác giả và giới thiệu những cuốn sách sắp ra mắt, với những cái tựa lúc nào cũng dài và càng lúc càng khùng điên hơn. Mặc dù tôi hiểu anh creator này đang muốn châm chọc, nhưng tôi lại khá thích cách đặt tựa của Mark Manson: dí dỏm, sáng tạo và đầy thái độ chứ không nhạt nhẽo như rất nhiều sách phát triển bản thân khác. Về điểm này, tôi nghĩ creator bắt chước khá giống. Một số tựa sách ”chế” của anh này khiến tôi tò mò, và biết đâu, nếu vô tình bắt gặp chúng ở nhà sách, có khi tôi cũng mua thiệt ấy chứ!

Chú thích:

View original

#anime #books #films #ramblings #tiếng Việt